Parijs heeft een geschiedenis van meer dan 2.000 jaar. Lang voordat de Eiffeltoren, het Louvre en de Champs-Élysées het beeld van de stad bepaalden, ontstond hier aan de Seine een nederzetting van de Parisii. Later groeide de stad uit tot het Romeinse Lutetia, het centrum van de Franse monarchie en uiteindelijk de hoofdstad die we vandaag kennen.
Maar hoe is Parijs precies ontstaan? Hoe oud is Parijs eigenlijk? Waar komt de naam Parijs vandaan en wanneer werd de stad de hoofdstad van Frankrijk?
In dit artikel nemen we je mee door de geschiedenis van Parijs: van de eerste bewoners en de Romeinse tijd tot de Middeleeuwen, de Franse Revolutie, Napoleon, de grote stadsvernieuwing van Haussmann en het Parijs van vandaag.
• Leuk om te doen: Tickets Rondvaart op de Seine met Bateaux Parisiens (1u) →
• Ontdek onze unieke wandeltours met een Nederlandstalige local door de overdekte passages & onbekend Montparnasse
Geschiedenis van Parijs in het kort
De geschiedenis van Parijs kun je grofweg in een aantal belangrijke periodes verdelen:
• 3e eeuw v.Chr.: de Parisii vestigen zich in het gebied rond de Seine.
• 52 v.Chr.: de Romeinen veroveren het gebied en Parijs groeit uit tot de Gallo-Romeinse stad Lutetia.
• Middeleeuwen: Parijs wordt steeds belangrijker als politiek en religieus centrum.
• 12e en 13e eeuw: onder meer de Notre-Dame, de stadsmuren en belangrijke delen van het middeleeuwse Parijs ontstaan.
• 17e eeuw: Parijs groeit verder uit als cultureel en politiek centrum van Frankrijk.
• 1789: de Franse Revolutie begint en Parijs wordt het toneel van grote politieke veranderingen.
• 19e eeuw: Napoleon en later Baron Haussmann veranderen het uiterlijk van de stad ingrijpend.
• 1889: de Eiffeltoren wordt gebouwd voor de Wereldtentoonstelling.
• 1900: de eerste metrolijn van Parijs opent.
• 1940–1944: Parijs wordt tijdens de Tweede Wereldoorlog bezet.
• Vandaag: historische gebouwen, wijken en monumenten uit al deze periodes bepalen nog steeds het gezicht van de stad.
Hoe is Parijs ontstaan?
De geschiedenis van Parijs begint aan de Seine. Al duizenden jaren wonen er mensen in het gebied rond de rivier, maar de ontwikkeling van de stad die we nu Parijs noemen wordt meestal verbonden met de Parisii, een Gallische stam.
De Parisii vestigden zich ergens in de 3e eeuw v.Chr. in het gebied rond de Seine. Lange tijd werd aangenomen dat hun belangrijkste nederzetting op het huidige Île de la Cité lag. Archeologisch onderzoek heeft daar echter geen overtuigend bewijs voor een grote Gallische stad opgeleverd. De precieze locatie van de oorspronkelijke nederzetting blijft daarom onderwerp van discussie.
Wat wel duidelijk is, is dat de ligging aan de Seine bijzonder gunstig was. De rivier vormde een belangrijke handels- en transportroute en maakte de plek strategisch interessant.
Vanuit deze vroege nederzettingen ontwikkelde zich uiteindelijk de stad die de Romeinen Lutetia noemden.
Hoe oud is Parijs?
Parijs is meer dan 2.000 jaar oud.
De geschiedenis van de stad wordt meestal teruggevoerd tot de Parisii in de 3e eeuw v.Chr. Dat betekent dat de oorsprong van Parijs ongeveer 2.300 jaar teruggaat.
Toch is er geen eenvoudig jaartal te noemen waarop Parijs officieel werd gesticht. De stad ontstond geleidelijk uit nederzettingen en groeide in de loop van de eeuwen uit tot een grotere stedelijke gemeenschap.
De Romeinse periode vormde daarbij een belangrijke stap. Lutetia werd een georganiseerde Gallo-Romeinse stad met wegen, openbare gebouwen, thermen en andere voorzieningen.
Wie vandaag meer wil zien van het oudste Parijs, kan onder meer naar de Arènes de Lutèce, de Thermes de Cluny en de Crypte archéologique bij de Notre-Dame.
Waar komt de naam Parijs vandaan?
De naam Parijs is afkomstig van de Parisii, de Gallische stam die in het gebied rond de Seine woonde.
Tijdens de Romeinse tijd werd de stad bekend als Lutetia, in het Frans Lutèce. De Romeinse stad ontwikkelde zich vooral op de linkeroever van de Seine, terwijl ook Île de la Cité een belangrijke rol kreeg.
Later verdween de naam Lutetia geleidelijk en werd de naam Paris gebruikt. Daarmee bleef de naam van de oorspronkelijke bevolking uiteindelijk verbonden aan de moderne stad.
Wil je meer weten over deze periode? Bekijk dan ook onze pagina over Lutèce en de Romeinse geschiedenis van Parijs.
Parijs in de Romeinse tijd: Lutetia
Toen Julius Caesar en zijn legers Gallië veroverden, kwamen ook de Parisii in conflict met de Romeinen. In 52 v.Chr. werd de regio onderdeel van het Romeinse Rijk.
De Romeinen ontwikkelden Lutetia verder als een stedelijke nederzetting. Er kwamen wegen, thermen en openbare gebouwen. Vooral aan de linkeroever van de Seine ontstond een belangrijk stedelijk gebied.
Een deel van dat Romeinse Parijs kun je vandaag nog herkennen.
De Arènes de Lutèce zijn een van de bekendste overblijfselen. Dit Romeinse amfitheater werd gebruikt voor voorstellingen en andere publieke evenementen. Ook de Thermes de Cluny herinneren aan de Gallo-Romeinse periode.
Onder het huidige Parijs liggen bovendien nog verschillende archeologische resten. In de Crypte archéologique onder het plein voor de Notre-Dame zijn bijvoorbeeld sporen van de vroegere ontwikkeling van de stad te zien.
Parijs in de Middeleeuwen
Na het einde van het Romeinse Rijk veranderde Parijs meerdere keren van karakter. In de Middeleeuwen groeide de stad uit tot een belangrijk politiek, religieus en cultureel centrum.
De Franse koningen maakten Parijs steeds belangrijker als centrum van hun macht. Vooral onder de Capetingen groeide de betekenis van de stad sterk.
In de 12e en 13e eeuw veranderde Parijs ingrijpend. De bouw van de Notre-Dame begon in 1163. Rond dezelfde periode werden nieuwe stadsmuren aangelegd en ontwikkelde het gebied rond de universiteit zich tot het huidige Quartier Latin.
Parijs werd bovendien een belangrijk centrum van onderwijs. De universiteit trok studenten en geleerden uit verschillende delen van Europa aan.
Het Louvre was ooit een fort
Ook het Louvre heeft zijn oorsprong in het middeleeuwse Parijs.
Aan het einde van de 12e eeuw liet koning Filips II Augustus een verdedigingsfort bouwen aan de rand van de stad. Het Louvre was toen dus nog helemaal geen museum.
In de eeuwen daarna veranderde het gebouw meerdere keren. Het fort werd uiteindelijk een koninklijk paleis en groeide veel later uit tot het beroemde museum dat we vandaag kennen.
Wie het Louvre bezoekt, kan in de kelder nog steeds delen van de middeleeuwse vesting bekijken.
Van de Renaissance tot Lodewijk XIV
Tijdens de Renaissance veranderde Parijs opnieuw. Kunst, architectuur en cultuur kregen een steeds belangrijkere plaats in de stad.
In de 16e en 17e eeuw werden nieuwe gebouwen, pleinen en paleizen aangelegd. Parijs groeide uit tot een belangrijk cultureel centrum van Europa.
Onder Lodewijk XIV, de Zonnekoning, kreeg de stad een nieuwe uitstraling. Hoewel de koning zijn hof uiteindelijk naar Versailles verhuisde, bleef Parijs het economische, culturele en intellectuele centrum van Frankrijk.
Monumenten en pleinen uit deze periode zijn nog steeds in de stad te vinden. Denk bijvoorbeeld aan de Place des Victoires en de Invalides.
De Franse Revolutie verandert Parijs
Een van de belangrijkste hoofdstukken uit de geschiedenis van Parijs begon in 1789 met de Franse Revolutie.
Op 14 juli 1789 werd de Bastille bestormd. De gebeurtenis groeide uit tot een van de bekendste symbolen van de revolutie en de datum werd later de Franse nationale feestdag.
Parijs werd het politieke centrum van de revolutionaire veranderingen. De monarchie werd afgeschaft en Frankrijk werd een republiek.
De revolutie was tegelijkertijd een zeer gewelddadige periode. Koning Lodewijk XVI en Marie Antoinette werden geëxecuteerd, evenals veel andere personen die als vijanden van de revolutie werden beschouwd.
De geschiedenis van de Franse Revolutie is nog altijd zichtbaar in Parijs. De Place de la Bastille, de Place de la Concorde en verschillende andere plekken herinneren aan deze periode.
Napoleon en Parijs
Na de Franse Revolutie kwam Napoleon Bonaparte aan de macht.
Napoleon wilde Parijs verder ontwikkelen als hoofdstad van een machtig Frankrijk. Hij liet verschillende grote projecten uitvoeren en gaf opdracht voor monumenten die zijn militaire overwinningen moesten benadrukken.
De bekendste is waarschijnlijk de Arc de Triomphe. Het monument werd in opdracht van Napoleon gebouwd ter ere van zijn legers.
Toch zou het Parijs dat we vandaag herkennen vooral ontstaan tijdens de grote stadsvernieuwing van de 19e eeuw.
Haussmann verandert Parijs
Een van de grootste veranderingen in de geschiedenis van Parijs vond plaats vanaf het midden van de 19e eeuw.
Onder keizer Napoleon III kreeg Baron Haussmann vanaf 1853 de opdracht om Parijs ingrijpend te vernieuwen.
De stad was op dat moment nog voor een groot deel opgebouwd uit smalle, kronkelende en dichtbebouwde straten. Haussmann liet grote delen van de stad opnieuw inrichten.
Er kwamen:
• brede boulevards;
• grote pleinen;
• uniforme appartementsgebouwen;
• nieuwe parken en openbare ruimtes;
• betere riolering;
• nieuwe verbindingen door de stad.
Veel van het Parijs dat we vandaag zo typisch vinden, ontstond in deze periode.
De lange boulevards, hoge appartementsgebouwen met hun kenmerkende gevels en grote zichtlijnen zijn voor een belangrijk deel het resultaat van de stadsvernieuwing onder Haussmann.
Wie door Parijs wandelt, ziet zijn invloed vrijwel overal terug.
Parijs rond 1900: de Eiffeltoren en de metro
Aan het einde van de 19e eeuw groeide Parijs uit tot een internationaal centrum voor kunst, cultuur, wetenschap en handel.
Een van de belangrijkste gebeurtenissen was de bouw van de Eiffeltoren voor de Wereldtentoonstelling van 1889.
De toren was aanvankelijk bedoeld als tijdelijk bouwwerk en kreeg niet meteen de bewondering die hij tegenwoordig geniet. Toch groeide hij uit tot het bekendste symbool van Parijs.
Rond dezelfde periode bloeide het culturele leven van de stad. Kunstenaars en schrijvers trokken naar wijken als Montmartre en Montparnasse.
Ook het openbaar vervoer veranderde.
In 1900 opende de eerste metrolijn van Parijs. De metro maakte het gemakkelijker om de snel groeiende stad te doorkruisen en is inmiddels niet meer weg te denken uit het dagelijks leven in Parijs.
Parijs tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Parijs bedreigd door de oorlog, maar de stad bleef functioneren als belangrijk centrum van Frankrijk.
Na de oorlog volgden de Années folles, de roerige jaren twintig. Parijs kreeg opnieuw een enorme aantrekkingskracht op kunstenaars, schrijvers en andere creatievelingen uit binnen- en buitenland.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde dat.
In 1940 werd Parijs door Duitse troepen bezet. De bezetting duurde tot augustus 1944.
Op 25 augustus 1944 werd Parijs bevrijd. De bevrijding vormde een belangrijk keerpunt in de moderne geschiedenis van de stad.
Parijs na 1945
Na de Tweede Wereldoorlog veranderde Parijs opnieuw.
De stad werd moderner en de omliggende gemeenten groeiden sterk. Daardoor ontstond geleidelijk de enorme metropool die we vandaag kennen.
Tegelijkertijd bleef het historische centrum grotendeels behouden. Middeleeuwse kerken, klassieke monumenten, 19e-eeuwse boulevards en moderne gebouwen bestaan daardoor naast elkaar.
Dat is een van de opvallendste kenmerken van Parijs: tijdens een wandeling kun je in enkele minuten van de Middeleeuwen naar de 19e eeuw en vervolgens naar het moderne Parijs lopen.
Parijs vandaag: meer dan 2.000 jaar geschiedenis
Wie vandaag door Parijs loopt, wandelt eigenlijk door verschillende eeuwen tegelijk.
Op korte afstand van elkaar vind je bijvoorbeeld:
– de middeleeuwse Notre-Dame;
– de Romeinse Arènes de Lutèce;
– het Louvre met zijn oorsprong als middeleeuws fort;
– de boulevards van Haussmann;
– de Place de la Bastille;
– de Eiffeltoren;
– historische wijken zoals het Quartier Latin en Montmartre.
De geschiedenis van Parijs zit daardoor niet alleen in musea. Je ziet haar terug in de straten, gebouwen, pleinen en wijken van de stad.
Waar kun je de geschiedenis van Parijs zelf ontdekken?
Wil je de geschiedenis van Parijs niet alleen lezen, maar ook zelf ervaren? Dan zijn er verschillende plekken waar je letterlijk door verschillende periodes van de stadsgeschiedenis loopt.
Île de la Cité
Île de la Cité behoort tot de oudste en belangrijkste historische plekken van Parijs. Hier staat de Notre-Dame en vind je ook de Crypte archéologique, waar archeologische resten uit verschillende periodes van de geschiedenis van Parijs worden getoond.
Arènes de Lutèce
In het Quartier Latin liggen de resten van de Romeinse Arènes de Lutèce. Het is een van de beste plekken om iets van het Romeinse verleden van Parijs te zien.
Combineer een bezoek bijvoorbeeld met een wandeling door het Quartier Latin.
Musée Carnavalet
Het Musée Carnavalet is volledig gewijd aan de geschiedenis van Parijs. Het museum neemt je mee van de vroegste geschiedenis van de stad tot veel recentere periodes.
Het Louvre
Het Louvre is niet alleen interessant vanwege de kunstcollectie. Het gebouw zelf vertelt een belangrijk deel van de geschiedenis van Parijs.
In de kelder zijn resten van het oorspronkelijke middeleeuwse fort te zien.
Place de la Bastille
De Place de la Bastille is verbonden met een van de bekendste gebeurtenissen uit de Franse Revolutie: de bestorming van de Bastille op 14 juli 1789.
Van de oorspronkelijke gevangenis is tegenwoordig vrijwel niets meer over, maar de plek speelt een belangrijke rol in het historische verhaal van Parijs.
De boulevards van Haussmann
Wil je zien hoe de 19e-eeuwse stadsvernieuwing Parijs veranderde? Maak dan een wandeling over een van de grote Haussmann-boulevards.
Rond de Opéra en de Grands Boulevards zie je goed de brede straten en uniforme gevels die zo kenmerkend zijn geworden voor Parijs.
Tip: combineer meerdere historische plekken tijdens één wandeling. Je kunt bijvoorbeeld beginnen op Île de la Cité, via het Quartier Latin naar het Louvre lopen en daarna richting de Bastille gaan. Zo zie je tijdens één wandeling sporen van de Romeinse tijd, de Middeleeuwen, de Franse monarchie en de moderne stad.
Veelgestelde vragen over de geschiedenis van Parijs
• Hoe oud is Parijs?
Parijs is meer dan 2.000 jaar oud. De oorsprong van de stad wordt meestal verbonden met de Parisii, een Gallische stam die zich in de 3e eeuw v.Chr. in het gebied rond de Seine vestigde.
• Hoe is Parijs ontstaan?
Parijs ontstond geleidelijk uit nederzettingen van de Parisii rond de Seine. Tijdens de Romeinse tijd groeide de stad verder uit als Lutetia en ontwikkelde zij zich tot een belangrijke stedelijke nederzetting.
• Wanneer is Parijs ontstaan?
De geschiedenis van Parijs gaat terug tot ongeveer de 3e eeuw v.Chr., toen de Parisii zich in het gebied rond de Seine vestigden. Er is geen exact jaar waarop de stad officieel werd gesticht.
• Hoe heette Parijs in de Romeinse tijd?
De Romeinen noemden Parijs Lutetia, in het Frans Lutèce. De Gallo-Romeinse stad groeide vooral aan de linkeroever van de Seine en rond het gebied van het huidige Île de la Cité.
• Waar komt de naam Parijs vandaan?
De naam Parijs is afgeleid van de Parisii, de Gallische stam die in het gebied rond de Seine woonde.
• Wanneer werd Parijs de hoofdstad van Frankrijk?
Parijs groeide in de Middeleeuwen uit tot het belangrijkste politieke centrum van de Franse monarchie. Daardoor werd de stad geleidelijk de belangrijkste stad van Frankrijk en de feitelijke hoofdstad.
• Waarom is Haussmann zo belangrijk voor Parijs?
Baron Haussmann leidde vanaf 1853 een enorme stadsvernieuwing. Hij liet brede boulevards, pleinen en nieuwe verbindingen aanleggen en veranderde daarmee het uiterlijk van Parijs ingrijpend.
• Wanneer werd de Eiffeltoren gebouwd?
De Eiffeltoren werd gebouwd voor de Wereldtentoonstelling van 1889. Het bouwwerk was aanvankelijk bedoeld als tijdelijk, maar groeide uiteindelijk uit tot het bekendste symbool van Parijs.
• Waar kun je de oudste geschiedenis van Parijs zien?
Voor de oudste geschiedenis van Parijs kun je onder meer naar de Arènes de Lutèce, de Thermes de Cluny en de Crypte archéologique op Île de la Cité. Ook het Musée Carnavalet vertelt veel over de ontwikkeling van de stad.
Conclusie: een stad met meer dan 2.000 jaar geschiedenis
De geschiedenis van Parijs is een verhaal van voortdurende verandering. Van de eerste nederzettingen van de Parisii en het Romeinse Lutetia groeide de stad uit tot het politieke centrum van de Franse monarchie.
De Middeleeuwen brachten onder meer de Notre-Dame en de ontwikkeling van het Quartier Latin. De Franse Revolutie veranderde de politieke geschiedenis van Frankrijk, terwijl Napoleon en later Haussmann hun eigen stempel op de stad drukten.
Met de Eiffeltoren, de metro en de grote stadsuitbreidingen veranderde Parijs vervolgens in de moderne wereldstad die we vandaag kennen.
Toch is het verleden nergens ver weg. Wie door Parijs wandelt, komt voortdurend gebouwen, straten en monumenten tegen die herinneren aan eerdere eeuwen.
Dat maakt Parijs zo bijzonder: de geschiedenis van de stad ligt niet alleen in boeken of musea, maar is overal om je heen zichtbaar.
